Home / Tarihi / Cumhuriyet Öncesi ve Sonrası Batman

Cumhuriyet Öncesi ve Sonrası Batman

Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nin en yeni illeri arasında yer alan Batman, ekonomik ve kültürel önemi nedeniyle Cumhuriyet Dönemi’nde nüfusu hızlı artan iller arasında yer aldı. Şüphesiz bu nüfus artışında 1955 yılında kurulan Batman Rafinerisi’nin büyük payı bulunsa da Cumhuriyet tarihine küçük bir köy olarak başlayarak 1990 yılında il olmayı başaracak nüfusa sahip olmasında tek etkinin rafineri olması düşünülemez. Medeniyetler beşiği olarak bilinmesi ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nin kültürel etkileri ile de hızla nüfus artışı gösteren Batman’ın yakaladığı hızlı büyüme ivmesinin anlaşılabilmesi için Cumhuriyet öncesi ve sonrası dönemlerin karşılaştırılması konunun anlaşılabilmesine katkı sunacaktır.

Batman Coğrafi Özellikleri

550 rakıma sahip Batman coğrafi özellikleri ile Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nin karakteristik özelliklerine sahiptir. Doğusunda Bitlis ve Siirt, batısında Diyarbakır, güneyinde Mardin ile kuzeyinde Muş bulunan Batman;

  • 41 derece 10 dakika – 41 derece 40 dakika doğu boylamları,
  • 38 derece 40 dakika – 37 derece 50 dakika kuzey enlemleri

Arasında konumlanmaktadır. Muş il sınırına yakın bölümleri dağlık olarak Batman’da doğal akarsuların yanı sıra yapay göletler bulunmaktadır. Sulama amaçlı Gercüş-Kırkat ve elektrik üretme amaçlı Kozluk Ceffan Göletlerine sahip olan Batman’ın il sınırları içerisinde;

  • Dicle Nehri,
  • Batman Çayı,
  • Sason Çayı,
  • Pisiyar Çayı,
  • Garzan Çayı

Bulunmaktadır. Sason, Meleto, Kuşaklı, Avcı, Raman ve Kortepe Dağları şehrin sınırları içerisinde yer alan dağların isimlerini oluşturmaktadır.

Batman Yüzölçümü

Batman 4.659,21 kilometrekare yüzölçümüne sahip olup büyüklük açısından Türkiye’nin en küçük 14. ilidir.

Batman Merkez ve İlçe Nüfusu

Toplam nüfusun 2017 yılı rakamlarına göre 585.252 kişinin yaşadığı ilde nüfus yoğunluğu merkezde yoğunlaşmaktadır. Batman ilçe nüfusları toplam nüfusun %25’ini oluşturmaktadır. 2017 yılı rakamlarına göre;

  • 667 kişi Merkez ilçede,
  • 933 kişi Kozluk ilçesinde,
  • 846 kişi Sason ilçesinde,
  • 199 kişi Beşiri ilçesinde,
  • 214 kişi Gercüş ilçesinde,
  • 393 kişi Hasankeyf ilçesinde

Yaşamaktadır.

Batman İklimi

Batman iklimi karasal iklimdir. Yazları sıcak ve kurak, kışları ise soğuk ve bol yağışlı geçmektedir. En kurak ayın Temmuz olarak gözlendiği Batman’da en çok yağış Nisan ayında gözlenmektedir. Kış ayları İç Anadolu bölgesinde gözlenen karasal iklime göre nispeten daha sıcak geçmekle birlikte kış aylarında gözlenen yağış;

  • Ovalarda yağmur,
  • Dağlık bölgelerde kar

Şeklinde gerçekleşmektedir.

Batman Bitki Örtüsü

Batman’da karasal iklimin tipik bitki örtüsü olan bozkır hakimdir. Dağlık bölgelerde meşe bulunsa da Batman’da bozkır harici maki veya farklı bir bitki örtüsü oluşumu bulunmamaktadır.

Batman Mutfağı

Yöresel lezzetleri ile et, hamur işi ve çorbanın en lezzetli örneklerinin gözlendiği Batman mutfağı, tipik bir Güneydoğu Anadolu mutfağıdır. Gerek pişirme yöntemi gerekse baharat kullanımı ile Batman geleneksel yemekleri şehri ziyaret eden yerli ve yabancı turistlerce büyük ilgi görmektedir. Çamurdan yapılan tandırların Batman yemek kültüründe oldukça etkin kullanılmaktadır. Tandırda pişen ekmek, pilav ve çorbalar et yemeklerinin ağırlıkta olduğu Batman mutfağında yer almayı başarmaktadır.

  • İçli Köfte,
  • Çiğköfte,
  • Kuru Dolma,
  • Kaburga Dolması,
  • Bağırsak Dolması,
  • İşkembe Dolması,
  • Tandır Ekmeği,
  • Şam Böreği,
  • Perde Pilav,
  • Ayran Çorbası,
  • Mercimek Çorbası,
  • Yayla Çorbası

Batman mutfağının temelini oluşturan Güneydoğu Anadolu lezzetleridir.

Batman Kültürel Özellikleri

Batman kültürel özellikler açısından çeşitliliğe sahiptir. Nüfusun büyük çoğunluğu Kürt olmakla birlikte;

  • Türkler,
  • Araplar,
  • Çerkezler,
  • Zazalar

Batman’da birlikte yaşayarak şehre kültürel anlamda çeşitlilik kazandırmaktadırlar.

Batman’ın Önemli Etkinlikleri

Batman’da yer alan farklı kültürler ve ekonomik hareketler, şehirde düzenlenen festival ve şenliklerde çeşitliliğe sebep olarak yılın belirli dönemlerinde ilde programlar düzenlenmesine ortam hazırlamaktadır.

  • 21 – 22 Mart’ta Nevruz Bayramı etkinlikleri,
  • 15 – 22 Nisan tarihlerinde Turizm Haftası etkinlikleri,
  • 16 Mayıs tarihinde Batman’ın il oluşu kutlama etkinlikleri,
  • 16 Mayıs tarihinde Meleto Yaylası Helkis Şenliği etkinlikleri
  • Mayısın son haftası Zilan Türbesi Anma etkinlikleri,
  • Haziranın ilk haftası İmam Abdullah’ı Anma Haftası etkinlikleri,
  • 14 – 15 Eylül’de Seyit Bilal Anma Haftası etkinlikleri,
  • Eylül son haftası Batman Hasankeyf Kültür Sanat Festivali etkinlikleri,
  • Ekim’in ikinci haftası Bal ve Ceviz Festivali etkinlikleri

Düzenlenen Batman’da bu dönemlerde şehre ziyaretçiler yoğun ilgi göstermektedir.

 

Batman’ın Önemli Tarihi ve Turistik Eserleri

Batman’ın tarihteki önemli konumu, yerli ve yabancı turistler için Batman gezilecek yerler için tarihi seçeneklerde bol alternatif yer almasına sebep olmaktadır. Tek başına Hasankeyf ilçesinde antik kent, mağaralar, kale ve Yol Geçen Hanı gibi tarihi dokusunu bugünlere kadar korumayı başarmış önemli turizm bölgeleri bulunmakla birlikte;

  • Hristiyanlık için önemli Mor Kiryakus ve Mor Aho Manastırları,
  • İslamiyet için önemli El Rızk Cami, Hızır Bey Cami, Zeynel Bey Kümbeti, İmam Abdullah Zaviyesi ve Malabadi Köprüsü,
  • Batman’ın ilk yerleşimleri konusunda 10.000 yıllık tarihi ile önemli bilgiler veren Hallan Çemi Höyüğü,
  • Perslerin şehre hediyesi olan Kozluk ve Rabat Kaleleri,
  • Orta çağlarda inşa edilmiş Bozikan Kalesi ve Memikan Köprüsü,
  • Cumhuriyet Dönemi’nin ilk yıllarında yapılmış On Kemerli Köprü

Şehirde uğrak ziyaret noktalarıdır.

Cumhuriyet Öncesi Batman’ın Tarihi

Hallan Çemi Höyüğü ile birlikte en eski yerleşim yeri unvanını alan Batman, tarih boyunca pek çok medeniyetlere ev sahipliği yapmaya başardı. Cumhuriyet öncesi Batman tarihçesi incelendiğinde ilin Dünya’ya iz bırakmış tüm medeniyetlerle yolunun kesiştiği bilinmektedir. Antik çağlardan bu yana Mezopotamya’da yer almasının da etkisiyle dönemin güçlü devletlerinin yönetimine giren ve istilasına uğrayan Batman;

  • Babiller,
  • Sümerler,
  • Bizans,
  • Sasaniler,
  • Emeviler,
  • Abbasiler,
  • Hamdaniler,
  • Mervaniler,
  • Artuklular,
  • Eyyubiler,
  • İlhanlılar,
  • Moğollar,
  • Selçuklular,
  • Safeviler,
  • Osmanlılar

Gibi önemli devletler ve imparatorluklarca yönetilmiştir. Yavuz Sultan Selim’in Safevileri mağlup etmesi ile birlikte Türk yurdu haline gelen Batman o tarihten bu yana Türkiye topraklarında yer almaktadır.

Cumhuriyet Döneminde Batman’ın Statü Değişimi

Batman’ın antik tarihi kadar Cumhuriyet dönemi tarihi de ilgi çekicidir. Cumhuriyet’in ilk yıllarında İluh isimli bir köy olan Batman ne zaman il oldu sorusunun da yanıtını taşıyan bu macerada ilin tarihi önemi birlikte şüphesiz en büyük etken Batman Rafinerisi’dir. 1955 yılında kurulması ile birlikte Batman’ın nüfus artışında önemli bir etkiye sahip olan rafineri, kısa sürede Batman’ın il olmasına yetecek nüfusu kazanmasına büyük katkı sağlamıştır. Batman’ın Cumhuriyet Dönemi’nde geçirdiği değişimlere göz atmak gerekirse;

  • 1937 yılında köy olan İluh bucak haline getirildi.
  • 1950 yılında İluh bucağı Batman olarak anılmaya başladı.
  • 2 Kasım 1955 tarihinde Batman bucağının belediye olmasına karar verildi.
  • 2 Eylül 1957 tarihinde ise Batman Belediyesi ilçeye dönüştürüldü.
  • 16 Mayıs 1990 tarihi ile birlikte Batman İlçesi’nin il olması kararlaştırıldı.

Cumhuriyet Dönemi’nde Batman’ın Ekonomik Tarihi

1955 yılında açılan Batman Rafinerisi’ne kadar Batman ekonomisi tarım, hayvancılık ve esnaflık ağırlıklıydı. Dokuma atölyeleri bu dönemde Batman’ın en önemli esnaflık faaliyetlerini oluştururken Batman Rafinerisi açılması ile birlikte Batman ağır sanayi ile tanıştı. İstihdamın ve yatırımların da arttığı rafineri açılışı dönemi ile birlikte hızlı bir şekilde önce belediye, sonra ilçe ve il olacak kapasiteye ulaşan Batman’da tarım ve hayvancılık devam etmekle birlikte turizm ve küçük ölçekli fabrikalar ekonomik faaliyetlerde yer almaya başladı. Bugün Batman’da orta ölçekli tuğla fabrikaları, bisküvi fabrikaları, çırçır fabrikaları, mercimek işleme fabrikaları istihdamda rol oynarken;

  • Otel ve hotel işletmeciliği,
  • Restoranlar

Turizme yönelik olarak faaliyet alanı bulan sektörler olarak Batman ekonomisine katkı sunmaya devam etmektedir.

Hakkında admin